Met krijt onder de arm de straat op

Dit artikel verscheen eerder in ons themamagazine over jongeren.

Regelmatig verschijnen ze op de Groninger stoepen en straten: in gekleurd krijt geschreven quotes die er van een afstand vrolijk uitzien. Wie dichterbij staat, ziet al snel dat het tegenovergestelde waar is. De tekeningen zijn in werkelijkheid intimiderende opmerkingen, die eerder op diezelfde plek zijn gemaakt, meestal gericht tegen vrouwen. Deze stoepkrijttekeningen worden gemaakt door Catcalls of Grunn, een collectief van jonge vrouwen die straatintimidatie zichtbaar willen maken in de hoop dat het op termijn helemaal verdwijnt.

Online en offline
De krijttekeningen zijn niet alleen op straat te zien, maar ook op het Instagramkanaal @catcallsofgrunn. “Het account is in de zomer van 2019 opgericht door Roos de Boer”, vertelt Birgit Eggink, die sinds een paar jaar deel uitmaakt van het collectief. “In die zomer ontstond er een soort trend van dit soort catcall-accounts. Het originele idee kwam uit New York, maar verspreidde zich al snel naar steden over de rest van de wereld.” Samen met Robin, Shannon en Joëlle zet Birgit zich in om het probleem van straatintimidatie in Groningen zichtbaar te maken. “Het kan ongemakkelijk zijn om die nare uitspraken en scheldwoorden te zien in het straatbeeld”, vervolgt Birgit. “Maar misschien is het ook goed dat mensen zich er ongemakkelijk bij voelen, want dan snap je hoe iemand zich op diezelfde plek ooit heel onveilig en nog ongemakkelijker heeft gevoeld.”

Juist door de uitspraken in de publieke ruimte op te schrijven, hoopt het collectief de ernst van het probleem duidelijk te maken. “Doordat je ziet dat het op die plek bij jou in de buurt is gebeurd, komt het dichter bij huis. We nemen ook een foto van elke tekening die we maken en posten die op het Instagramkanaal. Als je daarop kijkt, krijg je een idee van hoe vaak het gebeurt.”

Studentenleven
Birgit studeert nu psychologie, maar raakte betrokken bij de organisatie aan het einde van haar eerste studie. “Ik zat echt diep in het studentenleven en had elke avond wel iets te doen met vrienden. In die tijd was ik ook al ‘feministische Birgit’ en sprak ik me regelmatig uit. Toen ik mijn scriptie moest schrijven besloot ik dat te doen over catcalling en kon ik onze eigen database gebruiken.”

“Er zijn heel veel manieren waarop vrouwen lastiggevallen worden op straat”, gaat Birgit verder. “Vaak zijn het opmerkingen over iemands lichaam, of iemand in de billen knijpen. Dat soort dingen komen ook in het studentenleven veel voor. Maar soms is het ook onverwachter. Iemand binnen ons collectief verft haar haar vaak, telkens een andere kleur. Het is bizar hoe vaak onbekenden zonder een woord te zeggen aan haar haar gaan zitten als we samen de deur uit zijn.”

Honderden incidenten
Van alle incidenten die plaatsvinden komt maar een klein deel bij Catcalls of Grunn terecht. Toch stroomt hun inbox vol met meldingen van vervelende ervaringen. “Iedereen die een catcall-situatie meemaakt kan ons een berichtje sturen. Wij houden alles anoniem. De meldingen die we binnenkrijgen zetten we allemaal in een database, zodat we een overzicht hebben van de uitspraken en de locaties. We krijgen gemiddeld twee meldingen binnen per week, en proberen elke week een incident te tekenen.” Normaal gesproken gaat het collectief koffie drinken in een café om te bespreken wat ze gaan doen. “Daarbij kijken we meestal naar wat er op dat moment speelt en zoeken we een incident op in ons bestand dat daarbij aansluit. Op een warme dag krijten we bijvoorbeeld een nare opmerking die gemaakt is over iemand in een kort rokje.”
Straatintimidatie komt zó veel voor, dat het collectief niet eens de tijd heeft om alle meldingen van incidenten om te zetten in tekeningen. “In onze database hebben we nu meer dan 600 incidenten staan, waarvan er meer dan 400 nog getekend en online gezet moeten worden.”

Een gesprek
Door het probleem op deze manier zichtbaar te maken hoopt Catcalls of Grunn dat straatintimidatie op een gegeven moment uitgebannen is. “Alle vrouwen die ik spreek hebben wel eens zo’n situatie meegemaakt, maar niemand lijkt bevriend te zijn met iemand die zelf catcallt. Dus daar klopt iets niet. We hopen bewustwording te creëren zodat het makkelijker wordt om met iemand het gesprek aan te gaan over zijn of haar gedrag. Want ja, hoewel het in bijna alle gevallen
een vrouw is die het overkomt, krijgen we ook wel eens een berichtje binnen van een man die door een vrouw gecatcalld is.”

Vrijheid
Uit de voorbeelden die Birgit opnoemt blijkt dat straatintimidatie geen eenmalige nare ervaring is, maar langdurige gevolgen heeft. “Het tast niet alleen je veiligheidsgevoel aan, maar ook je vrijheidsgevoel”, vertelt ze. “Je denkt na over welke weg je wel of niet kunt nemen en bent constant op je hoede. Het is zo genormaliseerd in de maatschappij dat we niet eens meer doorhebben hoeveel we ons eigenlijk aanpassen.”
Birgit heeft zelf ook de gevolgen ondervonden van catcalling. “Helaas hebben veel vrouwen toch het idee dat ze zelf iets verkeerd doen. Een paar jaar geleden had ik dat ook. Ik was het toen zo zat dat ik besloot me kaal te scheren. Na een paar dagen dacht ik, ‘Ik ga naar buiten met mijn nieuwe kapsel’. Toen ik de deur uitstapte werd ik direct nageroepen door een vreemde man, over mijn kale hoofd. Het werd me toen gelukkig wel duidelijk dat het niet aan mij lag. Maar victim blaming, het slachtoffer het gevoel geven dat zij het zelf uitlokt, is ook een groot probleem rond straatintimidatie.”

Bereiken
Met de honderden berichten over incidenten die Catcalls of Grunn binnenkrijgt, is het niet altijd makkelijk om opgewekt te blijven. “Als je in je eentje al die informatie moet verwerken is het niet te dragen. Daarom is het heel fijn dat we met een groep zijn. We zijn allemaal eigenlijk best verschillend, maar dat maakt het juist ook tof – dat we ook verbonden zijn doordat we ons samen inzetten voor een gedeeld probleem. En we bereiken veel. We willen het gesprek aanwakkeren, jonge meiden bereiken en een plek zijn waar iemand haar hart kan luchten na een nare ervaring. Dat lukt goed.”
Naast het krijten en posten gaat het collectief ook op andere manieren het gesprek aan. Zo zijn ze op uitnodiging van de gemeente betrokken geraakt bij Orange the world, een internationale campagne tegen geweld tegen vrouwen. “We werken ook vaak samen met de GGD en Centrum Seksueel Geweld, bijvoorbeeld door deel te nemen aan panelgesprekken. En we krijgen vaak interviewverzoeken van jongeren die journalistiek studeren. Het is fijn om te zien dat veel jongeren geïnteresseerd zijn in wat we doen.”

Laagdrempelig
Juist vanwege de digitale kant van Catcalls of Grunn lukt het goed om jongeren te bereiken. “Bijna iedereen zit op sociale media. Daardoor is ons werk makkelijk te volgen, maar kunnen mensen ook op een laagdrempelige manier contact zoeken.” Daarnaast is het fijn dat jongeren het over dit soort problematiek kunnen hebben met andere jongeren, denkt Birgit. “Ik denk dat veel jongeren zich toch minder serieus genomen voelen door de oudere generatie. In de oude generatie was het nog meer genormaliseerd. Dit soort situaties werden vaak geaccepteerd. Jongeren willen die ervaringen juist graag bespreken.”

Zes jaar nadat het collectief begon, heeft het Instagramaccount duizenden volgers uit Groningen en omstreken. “Onze volgers zijn heel betrokken. We reageren zelf nooit op de comments, maar als iemand een vervelende reactie achterlaat zitten onze volgers er direct bovenop. Dat motiveert ons ook om door te blijven gaan. Hopelijk tot straatintimidatie helemaal is gestopt.”

Tekst: Johnno Bosma
Beeld: Eline Doornbos